روزنامک

پاینده ایران
یادداشت ۱۶۹۰

پیمان " سور "

در پیمان سور ( فرانسه ۱۰ اوت ۱۹۲۰ ) که میان امپراتوری عثمانی و پیروزمندان نبرد یکم جهانی بسته شد ، افزون بر تجزیه‌ی امپراتوری عثمانی ، قرار شد :
جمهوری مستقل ارمنی در ناحیه‌ی آناتولی شرقی ( سرزمین اصلی و تاریخی ارمنستان ) ایجاد شود .
ونیز نواحی کردنشین شمال موصل ، با شرط دریافت خودمختاری در قلمرو امپراتوری باقی بماند و حق آن برای ارجاع استقلال به جامعه‌ی ملل طی یک سال به رسمیت شناخته شد .
در ماده ۸۸ پیمان سور می‌خوانیم : " دولت عثمانی یک کشور ارمنستان آزاد و مستقل را به رسمیت می‌شناسدو آن را رسما اعلان می‌کند " .
ماده ۸۹ : " ترکیه و ارمنستان و هم‌چنین دیگر قدرت‌های امضا کننده‌ی قرارداد ، موافقت می‌نمایند که مساله‌ی تعیین مرزهای میان ترکیه و ارمنستان در ولایت ترابوزان وارزروم و وان و استان بتلیس به حکمیت رییس‌جمهور آمریکا گذاشته شود و تصمیمات او را در این باره بپذیرند و نیز هر گونه مقرراتی برای دست یافتن ارمنستان به دریا و برای غیرنظامی کردن سرزمین‌های عثمانی وصل به ارمنستان تصویب گردد ، صحه بگذارند " .
ماده ۹۰ - " از هنگام تصویب این پیمان ،‌ دولت عثمانی تمامی شش ولایت ارمنی‌ را تخلیه و از تمام حقوق خود چشم‌پوشی خواهد کرد ...
بر پایه‌ی حکمیت ویلسون رییس جمهور وقت آمریکا ، بخش بزرگی از ولایت‌های وان و بتلیس و ارزروم و بخشی از ترابوزان برای تامین دست‌رسی جمهوری ارمنستان به دریا ، جمهوری ارمنستان را تشکیل می‌داد . افزون بر ارمنستان شرقی با ۷۱ هزار و ۳۳۰ کیلومتر مربع، پهنه‌ی ارمنستان شرقی بیش از ۹۰ هزار کیلومتر مربع و روی‌هم‌رفته ۱۶۱ هزار و ۳۷۰ کیلومتر مربع .
این پیمان از سوی آوتیس آهارونیان ، نخستین رییس‌جمهور ارمنستان و از سوی دولت عثمانی هادی‌پاشا ( وزیر معارف ) و از سوی شورای دولت ، هالیس [خالص] بیگ و رضا بوکولوباشی،  پیمان سور را امضا کردند . ریاست این نشست را " ملیران " نخست‌وزیر فرانسه عهد‌دار بود .   
امضا کنندگان پیمان سور ، افزون بر ارمنستان و عثمانی ، عبارت بودند از دولت‌های : انگلستان ، فرانسه ، ژاپن ، ایتالیا ، بلژیک ، یونان  ، لهستان ، پرتغال ، رومانی ، یوگسلاوی و چلسلواکی .
چهارشنبه ۵ آذر ۱۳۹۹ - هوشنگ طالع

hotale@